IJzertekort tijdens zwangerschap en postpartum is een onderschat probleem. Te veel vrouwen krijgen te horen dat hun klachten ‘normaal’ zijn. Terwijl ze eigenlijk een ijzertekort hebben. Annemarie van der Bijl van Postpartum Centrum Nederland legt uit hoe je een ijzertekort herkent en behandelt.
Herken je dit? Je voelt je uitgeput, duizelig en prikkelbaar. Je weet dat er iets niet klopt, maar volgens de huisarts of bloeduitslag is alles in orde. Toch blijven je klachten.
Overweldigende vermoeidheid, moeite met concentreren, het gevoel dat je lichaam gewoon niet meewerkt. Vermoeidheid, rusteloze benen, haaruitval of een gevoel van extreme uitputting.
Veel vrouwen herkennen deze klachten tijdens of na hun zwangerschap. Toch krijgen sommigen te horen dat hun bloedonderzoek ‘normaal’ is, terwijl ze eigenlijk een ijzertekort hebben.
Annemarie van der Bijl van Postpartum Centrum Nederland legt uit waarom ijzertekort zo vaak voorkomt, en niet goed wordt herkend. En ze vertelt wat jij kunt doen als je klachten ervaart.
Eerst even een korte uitleg: ijzer is heel belangrijk in je lichaam. Het zorgt voor de aanmaak van hemoglobine, het eiwit in je rode bloedcellen dat zuurstof door je lichaam vervoert. Zonder voldoende ijzer kunnen je cellen niet goed functioneren, krijg je minder energie, en functioneert je brein minder optimaal.
Tijdens de zwangerschap heeft je lichaam 25 tot 40% meer bloed nodig, ongeveer een liter extra bloed. Om dit extra bloed aan te maken, heb je veel meer ijzer nodig. Je dagelijkse ijzerbehoefte stijgt van ongeveer 1-2 mg buiten de zwangerschap naar maar liefst 7,5 mg in het derde trimester.
Deze toegenomen behoefte kun je niet eens met een optimaal dieet opvangen, legt Annemarie uit. Het resultaat? Je ijzervoorraad raakt ‘op’ of uitgeput. En die uitputting gaat niet vanzelf over na de bevalling.
Daarom wordt tijdens en na de zwangerschap op ijzergehalte in het bloed getest, het zogeheten hemoglobine (Hb). En als die ‘normaal’ is, wordt er gezegd dat alles in orde is. Maar dat is niet het hele verhaal.
Hemoglobine (Hb) meet de hoeveelheid zuurstof transporterend eiwit in je bloed op dat moment. Hb is een momentopname: het geeft aan of je bloedarmoede hebt.
Maar eigenlijk zouden vrouwen moeten onderzoeken wat de ferritinewaarde is. Met ferritine meet je de ijzervoorraad. Het is het eiwit dat ijzer opslaat in je lichaam, vooral in je lever en beenmerg. Een lage ferritinewaarde betekent dat je ijzervoorraad uitgeput is, ook al is je hemoglobine (nog) normaal.
Annemarie: “Je kunt het vergelijken met een bankrekening. Hemoglobine is hoeveel geld je vandaag op je betaalrekening hebt. Ferritine is je spaarrekening. Als je spaarrekening leeg is, kun je vandaag misschien nog wel functioneren, maar zodra er onverwachte kosten komen – denk aan een bevalling met bloedverlies – dan heb je een probleem.”
Waarom lopen zo veel vrouwen zo lang rond met klachten? Er zijn verschillende redenen waarom ijzertekort bij zwangere en postpartum vrouwen vaak over het hoofd wordt gezien:
1. De meest voorkomende reden: alleen hemoglobine wordt gecontroleerd. Veel zorgverleners meten alleen hemoglobine. Als die ‘normaal’ is, wordt niet verder gekeken. Maar je ferritine kan al maandenlang te laag zijn voordat je hemoglobine daalt.
2. Te lage referentiewaarden: medische diagnostiek en richtlijnen zijn op mannen gebaseerd. Zoals eerder genoemd, zijn de standaard referentiewaarden (metingen) vaak veel te laag voor zwangere vrouwen. Een waarde van 20 µg/L wordt als ‘normaal’ beschouwd, terwijl veel vrouwen zich bij deze waarde verschrikkelijk voelen.
3. Klachten worden toegeschreven aan de zwangerschap of het moederschap. “Natuurlijk ben je moe, je bent zwanger.” “Natuurlijk heb je weinig energie, je hebt net een baby gekregen.” Deze reacties krijgen veel vrouwen te horen, waardoor hun klachten niet serieus worden genomen.
4. Ferritine wordt niet standaard gemeten. In veel verloskundige praktijken en bij huisartsen wordt ferritine niet standaard bepaald. Het kost enkele euro’s extra, en daarom wordt het vaak alleen gemeten als de hemoglobine te laag is. Maar dan is het kwaad al geschied en is je ijzervoorraad al uitgeput.
Volgens experts kan er sprake zijn van een ijzertekort zonder bloedarmoede, iets wat bij vrouwen – en zeker rond zwangerschap en postpartum – relatief vaak voorkomt.
Hoe herken je een ijzertekort? Veel vrouwen herkennen niet dat hun klachten met ijzer te maken hebben, omdat ze denken dat het ‘gewoon bij de zwangerschap hoort’ of ‘normaal is met een baby’.
Ook mentaal kun je last hebben van een ijzertekort. Cognitieve klachten kunnen zijn:
Een ijzertekort kan ook andere emotioenel of psychische klachten veroorzaken. Denk aan:
Annemarie: “Te veel vrouwen lopen maanden of zelfs jaren rond met een te laag ferritine, terwijl een simpele bloedtest en supplementen hun kwaliteit van leven enorm kunnen verbeteren. Je kent je lichaam het beste. Als er iets niet klopt, blijf dan zoeken naar antwoorden. Bij twijfel, vraag om een second opinion of schakel een specialist in.”
Lisa deelde haar ervaring: “Ik dacht dat ik een postnatale depressie had. Ik was constant moe, prikkelbaar, en voelde me somber. Mijn huisarts wilde antidepressiva voorschrijven. Gelukkig vroeg ik eerst om een uitgebreid bloedonderzoek. Mijn ferritine bleek 18 µg/L te zijn. Na twee maanden ijzersuppletie was ik een ander mens. Geen depressie, gewoon een ernstig ijzertekort.”
Dit is een cruciaal punt: ijzertekort kan symptomen veroorzaken die lijken op een postnatale depressie of angststoornis. Voordat er antidepressiva worden voorgeschreven, is het essentieel om ferritine te controleren.
Lisa Joy leefde in de eerste twee weken na de bevalling op adrenaline, maar toen die wegviel kon ze nauwelijks nog op haar benen staan. Ze was 3,5 liter bloed verloren bij de bevalling. “Vanwege het ijzertekort was ik echt een vodje – zoals ik mezelf omschreef. Ik heb eerst geprobeerd om met voeding aan te sterken, maar dat was niet voldoende, dus kreeg ik ijzertabletten voorgeschreven. De complicaties na de bevalling en al het bloedverlies hadden ook impact op mijn melkproductie.”
Een ijzertekort kan van invloed zijn op borstvoeding en melkproductie, merkte ook Renee: “Ik wilde heel graag zes maanden borstvoeding geven, dat was mijn streven. Ik merkte alleen dat mijn ijzertekort invloed had op mijn melkproductie en dat het na een paar maanden niet langer genoeg was voor Max.”
Dit artikel is een bewerking van het artikel IJzertekort tijdens zwangerschap en postpartum: Waarom ‘normaal’ vaak niet genoeg is.
How About Mom nieuwsbrief: korting, tips en de beste gelezen verhalen